Ćwiczenia logopedyczne dla dzieci

 Ćwiczenia logopedyczne dla dzieci przedszkolnych, które można wykonać w domu.

Wśród dzieci przedszkolnych dużą grupę stanowią dzieci  z wadą wymowy.  Zadaniem nauczyciela jest pomoc tym dzieciom. Poniżej prezentuję przykładowe ćwiczenia do zastosowania w terapii jak i profilaktyce wad wymowy u dzieci w wieku przedszkolnym.

 

PRZYKŁADY STOSOWANYCH ĆWICZEŃ:

* Ćwiczenia słuchowe – stanowią one bardzo ważną grupę ćwiczeń logopedycznych, ponieważ często opóźnienia czy zaburzenia rozwoju mowy pojawiają się na skutek opóźnień rozwoju słuchu fonematycznego/ tzw. słuchu mownego/. Stymulując funkcje słuchowe przyczyniamy się do rozwoju mowy dziecka.

Przykłady dla dzieci młodszych:

1.    „ Co słyszę?” – dzieci siedzą z zamkniętymi oczami i nasłuchują, rozpoznają odgłosy dochodzące z sąsiedztwa, ulicy.

2.    „ Zgadnij, co wydało dźwięk?” – uderzanie pałeczką w szkło, fajans, metal, kamień, drewno itp. Toczenie różnych przedmiotów po podłodze / np. piłki, kasztana, kamienia/, rozpoznawanie odgłosu przez dzieci.

3.    Rozpoznawanie różnych przedmiotów w zamkniętym pudełku po wydawanym odgłosie – groch, kamyki, gwoździe, cukier, kasza itp.

4.    Uderzanie o siebie klockami, łyżeczkami, garnuszkami; uderzanie łyżeczką o pustą szklankę, o szklankę z wodą, klaskanie, darcie papieru, gniecenie papieru, przelewanie wody( z wysokości, z niska), drapanie po szkle, papierze, stole.

5.    Rozpoznawanie głosu, szmeru, źródła dźwięku – miejsca, kierunku, odległości, ilości dźwięków (dużo- mało), głośności ( cicho – głośno).

6.    Szukanie ukrytego zegarka, radia, dzwoniącego budzika.

7.    Rozróżnianie i naśladowanie głosów zwierząt: kota, psa, krowy, kury, koguta, kaczki, gęsi itp.

8.    Rozróżnianie odgłosów pojazdów: samochodu, pociągu, motoru, traktora itp.

9.    Rozpoznawanie po dźwięku różnych urządzeń domowych, np. odkurzacz, mikser, suszarka, pralka itp.
Przykłady dla dzieci starszych:

1.    Wyróżnianie wyrazów w zdaniu. ( stawiamy tyle klocków, rysujemy tyle kółeczek, klaszczemy tyle razy ile słów słyszy dziecko w wypowiadanym zdaniu).

2.    Wydzielanie sylab w wyrazach poprzez wystukiwanie sylab, wyklaskiwanie, badanie ile razy opadnie żuchwa / na ręce/ przy wybrzmiewanie sylab.

3.    Nazywanie obrazków – dziecko kończy wyraz po pierwszej sylabie wypowiedzianej przez logopedę, nauczyciela, rodzica, a potem odwrotnie – dziecko zaczyna.

4.    Dzielenie na sylaby imion dzieci / na początku łatwych/.

5.    Wyszukiwanie imion dwu- i trzysylabowych.

6.    Wyszukiwanie słów z podaną przez n-la sylabą.

7.    Rozpoznawanie określonej sylaby w rozsypance sylabowej, np. ba, pa, ta, da, la, ra.

8.    Wyszukiwanie imion rozpoczynających się od samogłoski, następnie od podanej spółgłoski.

9.    Wydzielanie spółgłosek nagłosowych przez przedłużanie nagłosu, np. ssssamolot, szszszafa. Przy pomocy ilustracji – wyszukiwanie przedmiotów, których nazwy rozpoczynają sią na daną głoskę.

10.   Wydzielanie spółgłoski wygłosowej.

11.   Dzielenie na głoski łatwych a następnie coraz trudniejszych słów.

12.   Ćwiczenia z paronimami: bułka – półka, domek –Tomek, koza – kosa itp.

13.   Rozróżnianie mowy prawidłowej od nieprawidłowej
* Ćwiczenia oddechowe:

Ćwiczenia oddechowe poprawiają wydolność oddechową, sprzyjają wydłużaniu fazy wydechowej, co powoduje poprawę jakości mowy. Ćwiczenia prowadzone są najczęściej w formie zabawowej, przy wykorzystaniu różnych środków, np. piórek, piłeczek, wody mydlanej, chrupek, wiatraczków itp. Są także wplatane w opowieści i zabawy ruchowe.

Przykłady:

1.    Wdech nosem ( usta zamknięte) i wydech ustami.

2.    Dmuchanie na płomień świecy.

3.    Dmuchanie na piłeczkę pingpongową, wyścigi piłeczek.

4.    Dmuchanie na kulkę z waty, na wiatraczek.

5.    Chłodzenie „ gorącej zupy” – dmuchanie ciągłym strumieniem.

6.    „ Zdmuchiwanie mlecza” – długo, aż spadną wszystkie nasionka.

7.    Chuchanie na zmarznięte ręce.

8.    Naśladowanie lokomotywy – wydmuchiwanie „nadmiaru pary” – ffff, szszsz.

9.    Naśladowanie balonika – wypuszczanie powietrza z jednoczesnym odgłosem „ sssss”.

10.   Nadmuchiwanie balonika.

11.   Naśladowanie syreny – „ eu-eu- eu”, „ au-au-au” – na jednym wydechu.

12.   Wyścigi chrupek – dmuchanie w parach.

13.   Dmuchanie na piórko, aby nie spadło.

14.  Liczenie na jednym wydechu.

15.  Powtarzanie zdań na jednym wydechu – najpierw krótkich, potem coraz dłuższych.

16.  Powtarzanie zdań szeptem.

17.  Naśladowanie śmiechu różnych osób:

- staruszki: che- che- che

- kobiety – wesołe cha- cha- cha

- mężczyzny – rubaszne ho- ho- ho

- dziewczynki – piskliwe, chichotliwe chi- chi- chi.

* Ćwiczenia motoryki narządów artykulacyjnych

U większości dzieci z wadą wymowy występuje obniżona sprawność narządów artykulacyjnych / języka, warg, policzków, podniebienia miękkiego/.. Czasem przyczyną wady wymowy są nieprawidłowości w budowie anatomicznej narządów mowy, np. zbyt krótkie wędzidełko podjęzykowe, przerośnięty język, zbyt duża masa języka, rozszczep wargi itp. Przyczyną bywają także, szczególnie u dzieci młodszych, nieprawidłowe nawyki związane z połykaniem lub oddychaniem. Konieczne są w tych wszystkich wypadkach ćwiczenia motoryki narządów mowy oraz ćwiczenia prawidłowego połykania. Optymalną sytuacją byłoby, gdyby ćwiczeniaprowadzone były według zaleceń logopedy.

Ćwiczenia logopedyczne początkowo powinny być wykonywane przy kontroli wzrokowej – przed lustrem, stopniowo przechodząc do ćwiczeń bez kontroli wzroku. Większość ćwiczeń wymaga wielokrotnego powtarzania, więc konieczne jest stosowanie metod zabawowych podczas ćwiczeń oraz zmiany środków używanych przez logopedę.
Ćwiczenia warg:

1.    Wymawianie na przemian „ a-o” przy maksymalnym oddaleniu od siebie wargi górnej i dolnej.

2.    Oddalanie od siebie kącików ust – wymawianie „ iii”.

3.    Zbliżanie do siebie kącików ust – wymawianie „ uuu”.

4.    Naprzemienne wymawianie „ i – u”.

5.    Cmokanie.

6.    Parskanie / wprawianie warg w drganie/.

7.    Masaż warg zębami ( górnymi dolnej wargi  i odwrotnie).

8.    Dmuchanie na płomień świecy, na watkę lub piłkę pingpongową.

9.    Układanie ust jak przy wymowie samogłosek ustnych, z wyraźną, przesadną artykulacją warg, np. w kolejności: a-i-o-u-y-e,  u-a-i-o-e-y,  o-a-y-i-u,  e-y-i-o-a-u,            u-i-y-a-o.

10.   Wymowa samogłosek w parach: a-i, a-u,  i-a,  u-o,  o-i,  u-i,  a-o, e-o  itp.

11.   Wysuwanie warg w „ ryjek”, cofanie w „ uśmiech”.

12.   Wysuwanie warg w przód, następnie przesuwanie warg w prawo, w lewo.

13.   Wysuwanie warg w przód, następnie krążenie wysuniętymi wargami.
Ćwiczenia języka:

1.    „ Głaskanie podniebienia” czubkiem języka, jama ustna szeroko otwarta.

2.    Dotykanie językiem do nosa, do brody, w stronę ucha lewego i prawego.

3.    Oblizywanie dolnej i górnej wargi przy ustach szeroko otwartych / krążenie językiem/.

4.    Wysuwanie języka w przód i cofanie w głąb jamy ustnej.

5.    Kląskanie językiem.

6.    Dotykanie czubkiem języka na zmianę do górnych i dolnych zębów, przy maksymalnym otwarciu ust / żuchwa opuszczona/.

7.    Język wysunięty w kształcie grota wykonuje poziome ruchy wahadłowe od jednego do drugiego kącika ust.

8.    Rurka – wargi ściągnięte  i zaokrąglone unoszą boki języka.

9.    Język lekko wysunięty opiera się na wardze dolnej i przyjmuje na przemian kształt „łopaty” i „grota”.

10.  Ruchy koliste języka w prawo i w lewo na zewnątrz jamy ustnej.

11.  Oblizywanie zębów po wewnętrznej i zewnętrznej powierzchni dziąseł pod wargami. Usta zamknięte.

 

Ćwiczenia usprawniające podniebienie miękkie:

1.    Wywołanie ziewania przy nisko opuszczonej szczęce dolnej.

2.    Płukanie gardła ciepłą wodą.

3.    „ Chrapanie” na wdechu i wydechu.

4.    Głębokie oddychanie przez usta przy zatkanym nosie i odwrotnie.

5.    Wymawianie połączeń głosek tylnojęzykowych zwartych z samogłoskami, np. ga, go, ge, gu, gy, gi, gą, gę, ka, ko, ke, ky, ki, ku, ak, ok, ek, ik, yk, uk…

6.    Wypowiadanie sylab / jak wyżej/ i logatomów: aga, ogo, ugu, eke, yky, ygy, iki, Igi, ago, egę itp.

7.    Nabieranie powietrza nosem i zatrzymanie w jamie ustnej. Policzki nadęte. Początkowo nadymać policzki z zatkanym nosem, a następnie próbować połykać powietrze.

 

Ćwiczenia policzków:

1.    Nadymanie policzków – „ gruby miś”.

2.    Wciąganie policzków – „ chudy zajączek”.

3.    Nabieranie powietrza w usta i zatrzymanie w jamie ustnej, krążenie tym powietrzem, powolne wypuszczanie powietrza.

4.    Naprzemiennie „ gruby miś” – „ chudy zajączek”.

5.    Nabieranie powietrza w usta, przesuwanie powietrza z jednego policzka do drugiego na zmianę.

 

Ćwiczenia prawidłowego połykania

/ wyrobienie nawyku połykania z językiem ułożonym na wałku dziąsłowym/:

1.    Unoszenie języka na wałek dziąsłowy za górnymi zębami przy otwartych a następnie zamkniętych ustach.

2.    Lizanie czubkiem języka wałka dziąsłowego.

3.    Trzymanie czubkiem języka cukierka tik-tak przy wałku dziąsłowym, jednoczesne połykanie śliny.

4.    Ćwiczenie jak wyżej z kawałeczkiem czekolady przyklejonym do wałka dziąsłowego

Aby usprawnić język:

  • mlaskamy,
  • układamy język w rurkę,
  • kląskamy (jak robi konik?),
  • wypychamy językiem policzki,
  • układamy język w „koci grzbiet”,
  • wsuwamy język pod górną i dolną wargę,
  • przesuwamy język na boki w jamie ustnej,
  • dotykamy czubkiem języka kolejnych zębów,
  • formujemy język szeroko i wąsko w jamie ustnej,
  • przesuwamy czubek języka zygzakiem po podniebieniu,
  • przesuwamy czubek języka od górnych zębów wzdłuż podniebienia.

 

Aby usprawnić wargi:

  • cmokamy,
  • parskamy, prychamy,
  • na przemian robimy „dzióbek” i rozszerzamy usta,
  • wydymamy, zaciskamy, rozluźniamy, masujemy wargi palcami,
  • układamy wargi jak do wymawiania samogłosek: A, O, U, E, Y, I,
  • przy zaciśniętych zębach, naprzemiennie zakładamy wargi na siebie.

Aby usprawnić policzki:

  • poruszamy policzkami jak żaba,
  • napinamy policzki wraz z wargami,
  • wydymamy je i wciągamy do wewnątrz,
  • masujemy policzki dłońmi, okrężnymi ruchami.

Aby łatwiej uzyskać głoski: SZ, CZ, Ż, DŻ:

  • cofamy czubek języka wzdłuż podniebienia,
  • czubkiem języka dotykamy wałka dziąsłowego,
  • czubkiem języka kreślimy kółka na podniebieniu miękkim,
  • czubkiem języka dotykamy na przemian dwóch górnych ostatnich zębów,
  • próbujemy dmuchać na czubek języka uniesiony do podniebienia, równocześnie przyciskając policzki dłońmi (język nie może przywierać do podniebienia, żeby powietrze nie przedostawało się bokami).